Zo! Eens even de spreekwoordelijke knuppel in het hoenderhok der Nederlandse taal gooien. En ja, u las het echt goed hoor. Ik beweer dat het woord ‘onderwijs’ de grootste taalfout is van de Nederlandse taal. “Maar wat is daar dan in vredesnaam mis mee?”, hoor ik u denken. Ik zal het graag aan u uitleggen.
Onder de gordel
Wij willen allemaal dat kinderen, tieners en jong volwassenen de nodige zinvolle en maatschappelijk relevante informatie meekrijgen op school. Dat zij met normen en waarden, eigen talenten en vaardigheden en een goed stel hersens de wereld tegemoet kunnen treden. Kortom, wij willen graag dat zij van boven wijs zijn en daar naar handelen. Om dan het instituut dat hen van boven wijs moet maken onderwijs te noemen is dus volkomen onlogisch en tegenovergesteld. Van onder wijs, klinkt toch meer als opgedane fysieke ervaring, die vooral in de praktijk van de pubertijd zijn leerschool heeft. Of je daar van boven ook wijs mee omgaat is daarmee niet bepaalt.
Ondersteboven
Maar erger nog is de negatieve klank die uitgaat van het woord onderwijs. Met de nadruk op ‘onder’. Denk aan woorden als onderdoen, onderdanig, onderhevig, onderduiken, ondergaan, onderdrukken, onderwerpen, ondergrens en ga zo maar door. Zelfs ondersteunen heeft nog de nare bijklank van het nooit zelf kunnen redden. Onder is naar beneden, neergaand, debet, minder, kleiner. Waarom klinkt de belangrijkste periode van ontwikkeling in ons leven eigenlijk zo negatief? Het lijkt mij voort te komen uit oude, Calvinistische dogma’s. Vooral niet met je kop boven het maaiveld uitsteken en doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Een laag profiel houden en laat de buren niet teveel merken. Dat is toch niet meer van deze tijd?
Stimuleren
Begrijp me goed, ik promoot hier niet het egoïsme van het individu. Ik promoot het stimuleren van talenten en persoonlijke kwaliteiten en bovenal het delen hiervan. Het gaat mij er om dat iedereen een duurzame relatie met de maatschappij aan kan gaan, ongeacht de hoogte van het IQ. Dat laatste is slechts een cijfermatige vaststelling van hoe snel iemand informatie kan opnemen, vasthouden en reproduceren. Dat is veel meer een genetische kwestie, dan een diepgewortelde conclusie van kunde of onkunde en wilskracht of onwil. Iedereen heeft zijn of haar talenten en kwaliteiten. En die zouden wij moeten omarmen, stimuleren, serieus nemen en de ruimte geven. Het enkele feit dat mensen een andere leervaardigheid hebben, mag toch geen vrijbrief zijn om hen onderhands, maatschappelijk af te serveren?
Samenhang
Boven wijs zijn, is veel meer dan kennis alleen. Het is het vermogen om met de jouw gegeven talenten en kwaliteiten, positief onderscheidend te zijn en de bereidheid hebben dit te willen delen met anderen. Alleen dan creëren wij een duurzame samenhang in onze maatschappij.
Hoewel de titel anders doet vermoeden, gaat dit artikel niet direct over mensen met een visuele handicap. Het gaat wel over de visuele beperking waar wij in onze communicatie allemaal mee te maken hebben.



Het is één van de meest gemaakte beloftes ter wereld en ook één van de meest geschonden. Bij ieder huwelijk, partnerschap of verbindingsritueel, wordt de belofte om elkaar te steunen in voor- en tegenspoed, op de één of ander manier wel uitgesproken en bezegeld. Dat kan in een trouwakte zijn, een broederschapseed (bijvoorbeeld bij militairen), maar ook net zo goed in een arbeidscontract.

